भारतीय कुटुंबांसाठी व्हिएतनामचा आलिशान प्रवास
व्हिएतनामने एकट्या गेल्या वर्षात २.१५ कोटींहून अधिक पर्यटकांना आकर्षित केले. विशेषतः भारतीय कुटुंबांसाठी तयार केलेले हे ट्रॅव्हल गाईड वाचा—ज्यामध्ये व्हिसाचे सोपे मार्ग, सोन्याचे कडक नियम, लॉन्ड्री हॅक्स आणि हिवाळ्यातील प्रादेशिक हवामानाची माहिती समाविष्ट आहे.
इंटरअॅक्टिव्ह टूल्स सूची
क्लिष्ट नियोजन टाळा. तुमच्या व्हिसा खर्चाचा अंदाज घेण्यासाठी किंवा ऑफलाइन चालणारे करन्सी शॉर्टकट्स वापरण्यासाठी खालील पर्यायांवर टॅप करा.
तातडीचा व्हिसा कॅल्क्युलेटर
आयएनआर (INR) मध्ये सामान्य किंवा वीकेंडच्या तातडीच्या व्हिसा शुल्काचा अंदाज घ्या.
VND ते INR “३-शून्य गाळा” कॅल्क्युलेटर
३.३ च्या मानसिक गणिताचा वापर करून झटपट रूपांतरण करा.
लॉन्ड्री बचत कॅल्क्युलेटर
हॉटेलच्या प्रति कपडा दरांच्या तुलनेत स्थानिक “Giặt ủi” सेवेची तुलना करून ८५% पर्यंत बचत मोजा.
व्हिसा नियोजन आणि फास्ट-ट्रॅक पर्याय
भारतीय पासपोर्ट धारकांसाठी वैध टुरिस्ट ई-व्हिसा असणे आवश्यक आहे. सरकारी पोर्टल आणि एजन्सी पोर्टलची तुलना करा किंवा खालील आमच्या तातडीच्या व्हिसा कॅल्क्युलेटरचा वापर करून शुल्क तपासा.
व्हिसा पोर्टल्सची तुलना
अधिकृत सरकारी पोर्टल्स
कमी खर्चाचेलिंक्स: evisa.gov.vn / thithucdientu.gov.vn
- मूळ शुल्क: २५ USD (सिंगल-एंट्री), ५० USD (मल्टिपल-एंट्री).
- दररोज प्रचंड ऑनलाईन ट्रॅफिक: सिस्टीम संथ चालण्याची शक्यता जास्त असते.
- लाईव्ह चॅट, फोन सपोर्ट किंवा अर्ज दुरुस्तीची सोय उपलब्ध नाही.
- निश्चित कालावधी नाही (३ ते ७+ कामकाजाचे दिवस लागू शकतात).
विश्वसनीय एजन्सी पोर्टल्स
वेगवान कामाची हमीलिंक्स: vietnamimmigration.org / visa-vietnam.org
- चुका टाळण्यासाठी २४/७ तज्ज्ञांकडून पूर्व-तपासणी केली जाते, ज्यामुळे अर्ज नाकारला जाण्याचा धोका टळतो.
- १००% पैसे परत मिळण्याची हमी देणारे पेपाल (PayPal) बायर प्रोटेक्शन उपलब्ध.
- तातडीच्या व्हिसासाठी २ तास, ४ तास आणि ८ तासांचे प्रमाणित पर्याय उपलब्ध.
- सुरक्षिततेसाठी सर्व कागदपत्रे आणि स्कॅन्स १५ दिवसांनंतर डेटाबेसमधून कायमचे हटवले जातात.
तातडीचा व्हिसा कॅल्क्युलेटर
कामाचे दिवस किंवा सुट्टीच्या दिवशी लागणाऱ्या तातडीच्या प्रक्रियेच्या शुल्काचा रिअल-टाइम अंदाज घ्या. हे शुल्क १ USD = ८३ INR या दराने मोजले गेले आहे.
शासकीय कार्यालये बंद असली तरी वीकेंडला विशेष तातडीच्या सुविधेद्वारे व्हिसा जारी केले जाऊ शकतात.
अंतिम वेळ (Cut-off): त्याच दिवशी संध्याकाळी ६:३० वाजेपर्यंत व्हिसा मिळवण्यासाठी व्हिएतनाम वेळेनुसार (GMT+7) दुपारी २:३० वाजेपूर्वी अर्ज व पेमेंट पूर्ण करा.
एकूण तातडीचे शुल्क
$170 USD
भारतीय रुपयांमधील मूल्य
~₹14,110 INR
PAI क्यूआर कोड सेटअप
व्हिएतनामच्या इमिग्रेशन विभागाने डिजिटल प्री-अरायव्हल इन्फॉर्मेशन (PAI) प्रणाली सुरू केली आहे. जरी हे हवाई मार्गाने येणाऱ्या सर्व पर्यटकांसाठी शिफारसीय असले, तरी हो चि मिन्ह सिटीमधील टॅन सोन न्हात (SGN) विमानतळावरील रांगा टाळण्यासाठी याचा प्रामुख्याने वापर केला जात आहे. तुमच्या प्रवासाच्या तारखेच्या तीन दिवस आधी ही घोषणा पूर्ण करा.
झटपट क्यूआर कोड निर्मिती
पासपोर्ट नंबर, फ्लाईट नंबर आणि ई-व्हिसा संदर्भ कोड ऑनलाईन सबमिट करा. सबमिशननंतर, सुरक्षा तपासणी अधिकाऱ्यांना दाखवण्यासाठी तुमचा कस्टमाइज्ड एन्ट्री क्यूआर कोड त्वरित डाऊनलोड करा.
PAI कसा भरावा: सोप्या पायऱ्या
पोर्टलला भेट द्या
prearrival.immigration.gov.vn उघडा, तुमची भाषा निवडा आणि सुरक्षा कॅप्चा (CAPTCHA) कोड अचूक प्रविष्ट करा.
वैयक्तिक आणि फ्लाईट तपशील भरा
प्रवाशांची माहिती, सक्रिय टुरिस्ट व्हिसा रजिस्ट्रेशन आयडी, व्हिएतनाममधील हॉटेलचा पत्ता आणि फ्लाईटचा तपशील भरा.
एन्ट्री क्यूआर कोड डाऊनलोड करा
सबमिट बटनावर क्लिक करा आणि तुमचा क्यूआर कोड मिळवा. तो स्क्रीनशॉट म्हणून किंवा प्रिंट काढून सोबत सुरक्षित ठेवा.
भारतातून हवाई मार्ग
थेट विमाने भारतातील प्रमुख शहरांना व्हिएतनाममधील मुख्य आंतरराष्ट्रीय विमानतळांशी जोडतात. लहान मुले आणि वृद्ध सदस्यांसह प्रवास करताना विना-थांबा प्रवासासाठी हे उत्तम पर्याय आहेत.
एअर इंडिया (Air India)
प्रीमियम फुल-सर्व्हिस
नवी दिल्ली (DEL) येथून थेट हनोई (HAN) आणि हो चि मिन्ह सिटी (SGN) ला जोडणारी दररोजची थेट विमाने. जेवण आणि सामानाचा खर्च तिकिटात समाविष्ट.
व्हिएतनाम एअरलाईन्स
राष्ट्रीय ध्वजवाहक विमान कंपनी
दिल्ली, मुंबई आणि बेंगळुरू येथून थेट मुख्य शहरांसाठी प्रशस्त विमाने उपलब्ध. चवदार गरम जेवणाचा समावेश.
व्हिएतजेट एअर (VietJet)
परवर्डणारा आणि लोकप्रिय पर्याय
अहमदाबाद, कोची, नवी दिल्ली, मुंबई आणि बेंगळुरू या शहरांना दा नांग आणि फु क्वोक सारख्या सुंदर बीच डेस्टिनेशन्सशी जोडणारी स्वस्त विमाने.
इंडिगो (IndiGo)
वेळेच्या अचूकतेसाठी प्रसिद्ध
नवी दिल्ली आणि कोलकाता येथून थेट हनोई किंवा हो चि मिन्ह सिटीसाठी विमाने उपलब्ध. सोयीनुसार वेगवेगळ्या तिकिट श्रेण्या.
मल्टी-सिटी “ओपन-जॉ” (Open-Jaw) चे गुपित
हनोई (उत्तर भाग) मध्ये उतरा, तिथून दक्षिणेकडे प्रवास करा आणि हो चि मिन्ह सिटी (दक्षिण भाग) मधून भारतात परत जा, यामुळे देशांतर्गत विमानांचा मोठा खर्च वाचेल.
विमानतळ फास्ट-ट्रॅक सेवा
व्हिएतनाममध्ये पोहोचल्यानंतर इमिग्रेशन काउंटरवर पर्यटकांची मोठी गर्दी असू शकते, जिथे तासन्तास रांगेत थांबावे लागते. वृद्ध नागरिक आणि लहान मुलांच्या सोयीसाठी व्यावसायिक ऑन-ग्राउंड सहाय्य मिळवून या त्रासापासून सुटका मिळवा.
स्वागत आणि मदत (Meet & Greet)
कोणताही गोंधळ टाळण्यासाठी विमानतळ कर्मचारी इमिग्रेशन हॉलच्या प्रवेशद्वारावर तुमचे नाव लिहिलेली पाटी घेऊन तुमचे स्वागत करतील.
एक्सप्रेस लेन्स (Express Lanes)
सामान्य पर्यटकांच्या रांगा टाळून थेट विशेष लेनद्वारे तुमचे पासपोर्ट चेकिंग जलद गतीने पूर्ण करा.
NA1 अर्ज भरण्यास मदत
कर्मचारी जटिल एन्ट्री फॉर्म्स तपासून अचूक भरण्यास मदत करतात. फोटो किंवा रोख पैशांअभावी अडचण आल्यास मार्गदर्शन केले जाते.
फ्लाईट विलंबाचे नियोजन
आम्ही विमानांच्या वेळांवर लक्ष ठेवतो. फ्लाईटला उशीर झाल्यास त्यानुसार कर्मचाऱ्यांच्या वेळेत बदल केला जातो जेणेकरून तुम्हाला मदत मिळेल.
व्हीआयपी फास्ट-ट्रॅक बुक करा
तुमच्या वैयक्तिक विमानतळ सहाय्यकाची सेवा निश्चित करा. विमानाने उतरण्याच्या किमान २४ तास आधी ही सेवा बुक करणे आवश्यक आहे.
समाविष्ट असलेल्या सेवा:
- चेक-इन डेस्कवर प्राधान्याने प्रक्रिया
- फॉर्म पडताळणी आणि चुका दुरुस्त करण्यास मदत
- स्टॅम्पिंग डेस्कच्या प्रक्रियेत पूर्ण समन्वय आणि मार्गदर्शन
यात स्थानिक सरकारी व्हिसा स्टिकर शुल्क, फोटोचा खर्च किंवा हमाल सेवेचा समावेश नाही.
हनोई (HAN), हो चि मिन्ह सिटी (SGN) आणि दा नांग (DAD) या प्रमुख विमानतळांवर २४/७ सेवा उपलब्ध.
सीमाशुल्क घोषणा मार्गदर्शक (Customs Guard)
स्थानिक सीमाशुल्क नियमांचे तंतोतंत पालन करा. रेड आणि ग्रीन चॅनेल्सपैकी योग्य पर्याय निवडा आणि दागिने, औषधे आणि रोख रकमेच्या मर्यादेचे पालन करा.
रोख रकमेची मर्यादा
घोषणा करावी लागणारी मर्यादा
परदेशी चलनाची मर्यादा
USD 5,000 / ₹4,15,000+
स्थानिक चलनाची मर्यादा
VND 15,000,000 / ₹50,000+
टीप: ही मर्यादा फक्त रोख नोटा आणि नाण्यांसाठी लागू आहे. बँक खात्यातील रक्कम आणि डेबिट/क्रेडिट कार्डवरील व्यवहारांवर कोणतीही मर्यादा नाही.
सोन्याविषयी कडक नियम
भारतीय कुटुंबांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे
सोन्याची बिस्किटे आणि कच्चे सोने
आणण्यास सक्त बंदी आहे. असे सोने आणल्यास ते विमानतळाच्या वेअरहाऊसमध्ये शुल्क भरून जमा ठेवावे लागेल.
सोन्याचे दागिने आणि कलाकुसर
सर्व दागिन्यांचे मिळून एकूण वजन ३०० ग्रॅम (300 Grams) किंवा त्याहून अधिक असल्यास, रेड लेनमध्ये (Red Lane) जाऊन घोषणा करणे बंधनकारक आहे.
वैयक्तिक औषधे
आरोग्यविषयक नियम
- अमली घटक असलेली औषधे: डॉक्टरांच्या स्वाक्षरीसह जास्तीत जास्त ७ दिवसांच्या डोसपर्यंत मर्यादा.
- मानसोपचार औषधे: वैद्यकीय प्रिस्क्रिप्शनसह कमाल १० दिवसांच्या डोसची मर्यादा.
- सामान्य औषधे: औषधांवर मूळ पॅकेजिंग आणि लेबल्स असावीत, तसेच प्रिस्क्रिप्शनवरील नाव पासपोर्टशी जुळणारे असावे.
करमुक्त आणता येणाऱ्या वस्तूंची मर्यादा (प्रति प्रवासी)
| वस्तूचा प्रकार | करमुक्त मर्यादा | विशिष्ट नियम |
|---|---|---|
| तीव्र मद्य (> २०% ABV) | १.५ लिटर (1.5 Liters) | एक बॉटल सवलत नियम लागू (१ लिटरपेक्षा किंचित जास्तीसाठी). |
| सौम्य मद्य (< २०% ABV) | २.० लिटर (2.0 Liters) | २ लिटरपेक्षा जास्त असल्यास त्यावर आयात शुल्क आकारले जाईल. |
| सिगारेट | २०० नगांपर्यंत (200 Sticks) | फक्त वैयक्तिक वापरासाठी (प्रवाशाचे वय १८+ असावे). |
| वैयक्तिक वस्तू | १०,०००,००० VND पेक्षा कमी (~₹३३,०००) | यात नवीन इलेक्ट्रॉनिक्स वस्तू, भेटवस्तू आणि पर्यटनाच्या आठवणी म्हणून घेतलेल्या वस्तूंचा समावेश आहे. |
करन्सी बदलण्याचा “३-शून्य गाळण्याचा” नियम
व्हिएतनामी चलनाच्या (VND) नोटांवर भरपूर शून्ये असतात (उदा. ५,००,००० विरुद्ध ५०,००० VND), ज्यामुळे पर्यटकांचा गोंधळ उडू शकतो. हा सोपा मानसिक नियम लक्षात ठेवा:
सूत्राचे सोपे वर्गीकरण:
उदाहरण: एक बाऊल ‘फो’ (Pho सूप) ची किंमत १,००,००० VND आहे. शेवटचे तीन शून्य गाळल्यास उरतात १००. त्याला ३.३ ने गुणल्यास होतात अंदाजे ~३३० रुपये (INR).
रिअल-टाइम रूपांतरण साधन
गणना मानक गुणोत्तरानुसार केली आहे: १ VND = ०.००३३ INR. कोणताही मोठा आर्थिक व्यवहार करण्यापूर्वी लाईव्ह दर नक्की तपासा.
विमानतळ ट्रान्सफर आणि सुरक्षित टॅक्सी प्रवास
नोंदणी नसलेले विमानतळावरील दलाल किंवा खोट्या मीटर्सच्या टॅक्सी टाळा. आपल्या कुटुंबाची आणि सामानाची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी या तीन खात्रीशीर पर्यायांचा वापर करा.
राईड-हेलिंग अॅप्स
ग्रॅब (Grab) आणि ग्रीन एसएम (Green SM)
अत्यंत शिफारसीय. भारतातून निघण्यापूर्वीच तुमच्या भारतीय मोबाईल क्रमांकाचा वापर करून अॅप डाऊनलोड करा जेणेकरून ओटीपी (OTP) व्हेरिफिकेशन सहज होईल. रोख पैशांचा व्यवहार टाळण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय क्रेडिट कार्ड लिंक करा.
अधिकृत विमानतळ टॅक्सी स्टँड्स
ग्रीन एसएम, माई लिन, विनासन
मॅन्युअल टॅक्सी वापरणार असल्यास अधिकृत रांगेतूनच टॅक्सी मिळवा. शांत, दुर्गंधीमुक्त आणि नवीन विनफास्ट (VinFast) कंपनीच्या ग्रीन एसएम (Green SM) इलेक्ट्रिक गाड्या किंवा माई लिन (Mai Linh) आणि विनासन (Vinasun) टॅक्सी वापरा. मीटर चालू असल्याची खात्री करा.
खाजगी कार किंवा मिनीव्हॅन
मोठ्या कुटुंबांसाठी सर्वोत्तम पर्याय
जर तुमच्याकडे भरपूर सामान असेल, तर हॉटेल किंवा क्लुक (Klook) द्वारे आधीच ७-सीटर एसयूव्ही किंवा १६-सीटर मिनीव्हॅन बुक करा. ड्रायव्हर तुमच्या नावाची पाटी घेऊन विमानतळाच्या बाहेर तुमची वाट पाहत उभा असेल.
प्रादेशिक हवामान आणि पॅकिंग मार्गदर्शक
व्हिएतनाममध्ये हिवाळ्याच्या काळात तीन वेगवेगळ्या हवामान क्षेत्रांचा अनुभव येतो. तुमच्या गरजेनुसार पॅकिंग मार्गदर्शक पाहण्यासाठी संबंधित विभाग निवडा.
उत्तर विभाग (हनोई आणि सापा / Hanoi & Sapa)
हनोई आणि हॅलॉन्ग बे (Halong Bay) मध्ये हिवाळ्यात थंड हवामान असते आणि कधीकधी दाट धुके पडते. सापा (Sapa) सारख्या डोंगराळ भागात डिसेंबर आणि जानेवारीमध्ये तापमान सिंगल डिजिट (< ८°C) पर्यंत खाली जाऊ शकते, ज्यामुळे कधीकधी दव किंवा बर्फ साचतो.
Recommended Packing Matrix:
थर्मल कपड्यांचे थर (Thermal Layers)
थर्मल इनरवेअर, लोकरीचे स्वेटर आणि फ्लीस जॅकेट्स सोबत ठेवा (सापाच्या उंचावरील भागांसाठी अत्यंत आवश्यक).
समुद्री धुके आणि रिमझिम पावसापासून संरक्षण
समुद्रकिनाऱ्यावरील किंवा खाडीच्या सफारी दरम्यान वारा आणि हलक्या पावसापासून बचावासाठी विंडब्रेकर्स आणि वॉटर-रेसिस्टंट हलके कोट उपयुक्त ठरतात.
योग्य पादत्राणे
मंदिरांच्या पायऱ्या आणि वाटांवरून सुरक्षितपणे चालण्यासाठी चांगली ग्रीप असलेले आरामदायक चालण्याचे बूट वापरावेत.
धार्मिक स्थळांसाठी कपडे
पवित्र स्थळांना भेट देण्यासाठी खांदे आणि गुडघे झाकणारे हलके, सुती स्कार्फ किंवा शेले सोबत ठेवावेत.
लॉन्ड्री खर्च नियोजक
हॉटेलमध्ये प्रति कपड्यानुसार आकारले जाणारे महागडे दर टाळा. कपड्यांच्या वजनावर चालणाऱ्या स्थानिक “Giặt ủi” सेवेद्वारे होणाऱ्या बचतीचा अंदाज घ्या.
सुवर्ण नियम:
सामान्यतः ४ आणि ५ स्टार हॉटेल्समध्ये प्रति कपड्यानुसार दर आकारले जातात (उदा. शर्टसाठी ५०,००० ते १,००,००० VND). याउलट स्थानिक दुकानांमध्ये प्रति किलोग्रामप्रमाणे दर असतात (~३५,००० VND / kg). यामुळे तुमचा लॉन्ड्रीचा खर्च तब्बल ८५% पर्यंत कमी होऊ शकतो.
नाजुक कपड्यांच्या काळजीसाठी टीप:
सुती कुर्ते, भरतकाम केलेले कपडे आणि सिल्कच्या वस्तू ड्रायरच्या अतिउष्णतेमुळे आकुंचन पावण्याची भीती असते. त्यामुळे स्थानिक दुकानदार किंवा ऑपरेटरला नेहमी सांगा: “फक्त हवेवर सुकवा” (Air-dry only / phơi khô tự nhiên / không sấy nhiệt).
व्हॉट्सअॅपद्वारे घरपोच लॉन्ड्री सेवा
इंग्रजी भाषा सपोर्ट. २४ तासांत डिलीव्हरी (~३०,००० VND/kg). ४ तासांत एक्सप्रेस डिलीव्हरी (~५०,००० VND/kg). किमान ५ किलो वजन आवश्यक.
हो चि मिन्ह सिटीच्या मुख्य हॉटेल परिसरात घरपोच जलद सेवा उपलब्ध. कमी तापमानावर सुकवण्याचा (low-heat) विशेष पर्याय.
३ किलोमीटरच्या परिघात कपडे आणण्याची आणि पोहोचवण्याची मोफत सेवा.
लॉन्ड्री खर्चाचा अंदाज
रंगीत भारतीय पारंपरिक कपड्यांचे रंग पांढऱ्या कपड्यांवर चढू नयेत म्हणून पांढरे कपडे वेगळे धुण्यासाठी अल्प अतिरिक्त दर आकारला जातो (~८०,००० VND).
४-स्टार हॉटेलमधील अंदाजित लॉन्ड्री खर्च
~₹4,150 INR
हॉटेलचे दर प्रति नगानुसार मोजले आहेत
स्थानिक “Giặt ủi” सेवेचा अंदाजित खर्च
~₹620 INR
स्थानिक दर प्रति किलोग्रामनुसार मोजले आहेत
तुमच्या कुटुंबाची एकूण बचत:
तुमचे कष्टार्जित सुट्टीचे पैसे अधिक वाचवा.
~₹3,530 INR
आपत्कालीन भारतीय दूतावास मार्गदर्शिका
व्हिएतनाममधील भारतीय राजनैतिक दूतावासांचे अधिकृत हेल्पलाईन क्रमांक, कामकाजाची वेळ आणि आपत्कालीन नियमांची झटपट माहिती मिळवा.
भारतीय दूतावास, हनोई (Embassy of India, Hanoi)
हनोई, सापा, हॅलॉन्ग बे, निन बिन आणि उत्तर भारताच्या कार्यक्षेत्रासाठी.
भारतीय वाणिज्य दूतावास, हो चि मिन्ह सिटी (CGI HCMC)
हो चि मिन्ह सिटी, मेकॉन्ग डेल्टा, फु क्वोक, न्हा ट्रांग, दा लात, दा नांग, होई अन या भागांसाठी.
पासपोर्ट हरवल्यास काय करावे:
१. पोलिसात तक्रार नोंदवा
जवळच्या स्थानिक पोलीस स्टेशनमध्ये जाऊन तात्काळ तक्रार नोंदवा आणि रिपोर्टची शिक्का मारलेली अधिकृत प्रत मिळवा.
२. आपत्कालीन प्रमाणपत्र मिळवा
पोलीस तक्रार प्रत आणि आधार कार्ड / मतदार ओळखपत्र घेऊन भारतीय दूतावासात जा आणि आपत्कालीन प्रमाणपत्रासाठी (Emergency Certificate – EC) अर्ज करा.
३. व्हिएतनाम एक्झिट व्हिसा मिळवा
प्रमाणपत्र (EC) घेऊन व्हिएतनामच्या इमिग्रेशन विभागात जा आणि एक्झिट व्हिसा मिळवा, ज्याद्वारे तुम्हाला भारतात परत उड्डाण करता येईल.
भारतीय कुटुंबांसाठी प्रयाणपूर्व तपासणी सूची
विमानात बसण्यापूर्वी सर्व काही व्यवस्थित असल्याची खात्री करा. प्रवासाच्या तयारीचा मागोवा घेण्यासाठी ही तपासणी सूची पूर्ण करा.
तुमच्या तयारीची प्रगती:
तुमची तयारी पूर्ण झाली आहे!
सर्व महत्त्वाची कामे पूर्ण झाली आहेत. व्हिएतनाममधील तुमच्या हिवाळी कौटुंबिक प्रवासाचा आनंद घ्या!
यंदाच्या हिवाळ्यात व्हिएतनामचा अनुभव घ्या
हे गाईड भारतीय कौटुंबिक पर्यटकांसाठी सर्वोत्तम रीतीने तयार केले आहे. सर्व किमती आणि नियम विशेषतः हिवाळा २०२६ च्या हंगामासाठी लागू आहेत. तुमचा प्रवास सुखकर होवो!
© २०२६ द अल्टीमेट व्हिएतनाम ट्रॅव्हल डिरेक्टरी. सर्व हक्क राखीव.
